Ortaya çıkan yeni varlıklar, kavramlar yeni yeni sözcüklerin doğmasını ya da kullanılan sözcüklerin anlamında değişmeler olmasını sağlar. Yani bir dilde sözcük oluşumu değişik özellikler gösterir.
Yeni kavram ve nesneler dilde var olan bir sözcüğe yeni anlamlar yüklenerek karşılanabilir.
Örneğin “burun” sözcüğü gerçekte insanın bir organını karşıladığı halde kara parçasının denize uzanan kısmını da karşılamış, yani coğrafyada bir kavramın karşılığı olmuştur. İşte sözcüklerin oluşumunda görülen bu yollar, özellikle son maddede anlattığımız yol, sözcüklerin anlamsal yönden incelenmelerini gerekli kılmış ve sözcüklerdeki anlam değişmeleri değişik adlandırmaları ortaya çıkarmıştır.
Kelimeler zaman içinde anlam değişmelerine de uğruyor. Bazıları tam tersi anlamlara dönüyor. “Komplo”da olduğu gibi. “Birine ya da bir kuruluşa karşı topluca alınan, o kimseyi ya da kuruluşu güç duruma sokacak gizli karar. Topluca ve gizlice yürütülen herhangi bir plan, iş ” olarak yazıyor bugün sözlükler. Komplo kavramının kökeni Latince conspirare kelimesidir, beraber nefes almak anlamına gelir. “Anlaşmak, birleştirmek, birlik olmak” demekmiş kelimenin aslı. Bugün ise fitne, desise, yani karışıklık, hile
Başka örnek vermek de mümkün.
*
Yine “çocuk” anlamına gelen “velet”in, Türkiye Türkçesinde argo bir tabir olması; Divanü Lügat-it Türk’te geçen “yem” (azık, yemek, taam; I, 480 – 17) sözcüğünün de bugün “hayvan yiyeceği” anlamına dönüşmesi anlam kötüleşmesine örnektir.
*
Türkçe sözlükler “keleş” için “iyi huylu, yakışıklı” anlamlarını veriyor. Ancak sözcük bu güzel (mélioratif) anlamını yitirmiş ve anlam kötülemesine uğrayarak sözcüğün temel anlamını bilmeyenlerce aşağılayıcı (péjoratif) anlamıyla kullanılır olmuştur. Oysa annesi Keloğlanı “kel oğlum, keleş oğlum” diye sevmez miydi?”
