Od/Ateş kültü; Türk kültür sanatında Bilgelik sembolüdür. Bu nedenle; Bilgelik Işığını taşıyanlara Türklerce; (ışık taşıyan anlamında )Aşık, (yanarak Ozlaşan anlamında )Ozan ve (ışık saçan/yayan/karanlıkları aydınlatan anlamında )Aydın denilmektedir.
Araplar aşk kelimesinin “aşeka” zehirli sarmaşık kelimesinden türediğini söyleseler de Türklerde ise Aşk kelimesi “Işık” kelimesinden türetilmiştir. İslam öncesi Türkler Kam ve Şamanların ateş kültünden etkilenerek Oz tabiri kullanmışlardır. Kam ve şamanların kendinden geçip esirerek ateş etrafında dönmelerine Türkler ozlaşmak yani yanarak Tanrı katına erişmek demişlerdir.Bu nedenle halk aşıklarına Türkler ozan demişlerdir. Ozanlık geleneğinden ve kültüründen olsa gerek Hoca Ahmed Yesevi Divanı Hikmetinde, Yunus Emre Divanında, Ali Şir Nevai Sebayı Seyyar’ında, Aşık Paşa Garibnamesinde ve bir çok Türk Bilge Eren eserlerinde ilahi aşk, Tanrı aşkı yerine “ışık” tabirini kullanmışlardır.
Gel gel i gönül derd ile dermân yaraşur mı
Işk olmayıcak insâna insân yaraşur mı
Var var i gönül hâlümi sor ‘ışk ile yandum‘
Işka düşeli cevr ü cefâyıla boyandum
Var var i gönül ‘ışk didügün derd ü belâdur
Her kim ki çeker bu belâyı ‘ışka salâdur’
(Ulu Türk Ozan Kaygusuz Abdal)
Türkler “kam ve şamanların ateş etrafında dönmelerinden” esinlenerek, Pervane misali (ışığın aşkına kapıldığından olsa gerek) döne döne ateşe atar kendini. Ancak Aşık için; Aşka düşmek kolay, Aşktan kurtulmak ise imkansızdır.
Tanrı, sevgili ışığına erer çünkü;
Pervanenin kanatları tutuşmuştur bir kere istesede yanıp kül olmadan kurtulamaz.
Bu nedenle; Işık, Aşka dönüşmüş Ozan, Aşık olmuş ve aşıkların (sevenlerin) yanış öyküsü; binlerce yıldan beri Türkülerde yaşatılmaktadır.
Fatih Mehmet Yiğit
